|
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ
Aşağıda imzası bulunan Avrupa Konseyi üyesi hükümetler;
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948'de
ilan edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirisi'ni,
Bu Bildiri'nin, metninde açıklanan hakların her yerde ve etkin
olarak tanınmasını ve uygulanmasını sağlamayı hedef aldığını,
Avrupa Konseyi'nin amacının, üyeleri arasında daha sıkı bir
birlik kurmak olduğunu ve insan hakları ile temel özgürlüklerinin
korunması ve geliştirilmesinin bu amaca ulaşma yollarından birini
oluşturduğunu göz önüne alarak,
Dünyada barış ve adaletin asıl temelini oluşturan ve sağlanıp
korunabilmesi, her şeyden önce, bir yandan da insan hakları
konusunda ortak bir anlayış ve ortaklığa saygı esasına bağlı olan bu
temel özgürlüklere derin inançlarını bir daha tekrarlayarak,
Aynı inancı taşıyan ve siyasal gelenekler, idealler, özgürlüklere
saygı ve hukukun üstünlüğü konularında ortak bir mirası paylaşan
Avrupa devletlerinin hükümetleri sıfatıyla, Evrensel Bildiri'de yer
alan bazı hakların ortak güvenceye bağlanmasını sağlama yolunda ilk
adımları atmayı kararlaştırarak;
Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:
BÖLÜM I
Haklar ve Özgürlükler
Madde 1
İnsan Haklarına saygı yükümlülüğü
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, kendi yetki alanları içinde bulunan
herkese bu Sözleşmenin birinci bölümünde açıklanan hak ve
özgürlükleri tanırlar.
Madde 2
Yaşama hakkı
1. Herkesin yaşam hakkı, yasanın koruması altındadır. Yasanın
ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece
hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında, hiç kimse kasten
öldürülemez.
2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın
kesin zorunluluk haline gelmesi sonucunda meydana gelmişse, bu
maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:
a. Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;
b. Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak
tutuklu bulunan bir kişinin kaçmasını önlemek için;
c. Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.
Madde 3
İşkence yasağı
Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı yada onur kırıcı ceza veya
işlemlere tabi tutulamaz.
Madde 4
Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı
1. Hiç kimse köle ve kul halinde tutulamaz.
2. Hiç kimse zorla çalıştırılamaz ve zorunlu çalışmaya tabi
tutulamaz.
3. Aşağıdaki haller bu maddede sözü geçen "zorla çalıştırma veya
zorunlu çalışma"dan sayılmazlar:
a. Bu Sözleşmenin 5. maddesinde öngörülen koşullar altında
tutuklu bulunan kimseden tutukluluğu veya şartlı salıverilmesi
süresince olağan olarak yapılması istenen çalışma;
b. Askeri nitelikte bir hizmet veya inançları gereğince askerlik
görevini yapmaktan kaçınan kimselerin durumunu meşru sayan ülkelerde
bu inanca sahip kimselere zorunlu askerlik yerine gördürülecek başka
bir hizmet;
c. Toplumun hayat veya refahını tehdit eden kriz ve afet
hallerinde istenecek her hizmet;
d. Normal yurttaşlık yükümlülükleri kapsamına giren her türlü
çalışma veya hizmet.
Madde 5
Özgürlük ve güvenlik hakkı
1. Herkesin kişi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aşağıda
belirtilen haller ve yasada belirlenen yollar dışında hiç kimse
özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.
a. Kişinin yetkili mahkeme tarafından mahkum edilmesi üzerine
usulüne uygun olarak hapsedilmesi;
b. Bir mahkeme tarafından, yasaya uygun olarak, verilen bir
karara riayetsizlikten dolayı veya yasanın koyduğu bir yükümlülüğün
yerine getirilmesini sağlamak için usulüne uygun olarak yakalanması
veya tutulu durumda bulundurulması;
c. Bir suç işlediği hakkında geçerli şüphe bulunan veya suç
işlemesine yada suçu işledikten sonra kaçmasına engel olmak
zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla,
bir kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve
tutulu durumda bulundurulması;
d. Bir küçüğün gözetim altında eğitimi için usulüne uygun olarak
verilmiş bir karar gereği tutulu durumda bulundurulması veya
kendisinin yetkili merci önüne çıkarılması için usulüne uygun olarak
tutulu durumda bulundurulması;
e. Bulaşıcı hastalık yayabilecek bir kimsenin, bir akıl
hastasının, bir alkoliğin, uyuşturucu madde bağımlısı bir kişinin
veya bir serserinin usulüne uygun olarak tutulu durumda
bulundurulması;
f. Bir kişinin usulüne aykırı surette ülkeye girmekten alı
konmasını veya kendisi hakkında sınır dışı etme yada geriverme
işleminin yürütülmekte olması nedeniyle usulüne uygun olarak
yakalanması veya tutulu durumda, bulundurulması;
2. Yakalanan her kişiye, yakalama nedenleri ve kendisine
yöneltilen her türlü suçlama en kısa zamanda ve anladığı bir dille
bildirilir.
3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koşullar uyarınca
yakalanan veya tutulu durumda bulunan herkes, hemen bir yargıç veya
adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmış diğer bir görevli önüne
çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli
kovuşturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme,
ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata
bağlanabilir.
4. Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden
yoksun kılınan herkes, özgürlük kısıtlamasının yasaya uygunluğu
hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi ve yasaya aykırı
görülmesi halinde kendisini, serbest bırakması için bir mahkemeye
başvurma hakkına sahiptir.
5. Bu madde hükümlerine aykırı olarak yapılmış bir yakalama veya
tutulu kalma işleminin mağduru olan herkesin tazminat istemeye hakkı
vardır.
Madde 6
Adil yargılanma hakkı
1. Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar,
gerek cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar
verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve
açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir. Hüküm açık
oturumda verilir; ancak, demokratik bir toplumda genel ahlak, kamu
düzeni ve ulusal güvenlik yararına, küçüklerin korunması veya davaya
taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde, veya
davanın açık oturumda görülmesinin adaletin selametine zarar
verebileceği bazı özel durumlarda, mahkemenin zorunlu göreceği
ölçüde, duruşmalar dava süresince tamamen veya kısmen basma ve
dinleyicilere kapalı olarak sürdürülebilir.
2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit
oluncaya kadar suçsuz sayılır.
3. Her sanık, en azından aşağıdaki haklara sahiptir:
a. Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa
zamanda, anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;
b. Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara
sahip olmak;
c. Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının
yardımından yararlanmak ve eğer savunmacı tutmak için mali
olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa,
mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin
yardımından yararlanabilmek;
d. İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma
tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında
çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını istemek;
e. Duruşmada kullanılan dili anlamadığı veya konuşmadığı takdirde
bir tercümanın yardımından para ödemeksizin yararlanmak.
Madde 7
Cezaların yasallığı
1. Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal ve uluslararası hukuka göre
bir suç sayılmayan bir fiil veya ihmalden dolayı mahkum edilemez.
Yine hiç kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
2. Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar tarafından tanınan
genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir fiil veya ihmal ile
suçlanan bir kimsenin yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel
değildir.
Madde 8
Özel hayatın ve aile hayatının korunması
1. Herkes; özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine
saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi,
ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ülkenin ekonomik refahı,
dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın
veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması
için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla
öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.
Madde 9
Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
1. Herkes; düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. Bu hak,
din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca,
açıkça veya özel tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak
suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğünü de içerir.
2. Din veya inancını açıklama özgürlüğü, ancak kamu güvenliğinin,
kamu düzenin, genel sağlığın veya ahlakın, yada başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması için demokratik bir toplumda zorunlu
tedbirlerle ve yasayla sınırlanabilir.
Madde 10
İfade özgürlüğü
1. Herkes, görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir.
Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke
sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve vermek
özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve
sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel
değildir.
2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler,
demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak,
ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin
korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi,
sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması,
veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için
yasayla öngörülen bazı biçim koşullarına, sınırlamalara ve
yaptırımlara bağlanabilir.
Madde 11
Dernek kurna ve toplantı özgürlüğü
1. Herkes; asayişi bozmayan toplantılar yapmak, dernek kurmak,
ayrıca çıkarlarını korumak için başkalarıyla birlikte sendikalar
kurmak ve sendikalara katılmak haklarına sahiptir.
2. Bu hakların kullanılması, demokratik bir toplumda, zorunlu
tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, kamu emniyetinin
korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi,
sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin
korunması amaçlarıyla ve ancak yasayla i sınırlanabilir. Bu madde,
bu hakların kullanılmasında silahlı kuvvetler, kolluk mensupları
veya devletin idare mekanizmasında görevli olanlar hakkında meşru
sınırlamalar konmasına engel değildir.
Madde 12
Evlenme hakkı
Evlenme çağına gelen erkek ve kadın, bu hakkın kullanılmasını
düzenleyen ulusal yasalar uyarınca evlenmek ve aile kurmak hakkına
sahiptir.
Madde 13
Etkili başvuru hakkı
Bu Sözleşme'de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen
herkes, ihlal fiili resmi görev yapan kimseler tarafından bu
sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal bir makama etkili
bir başvuru yapabilme hakkına sahiptir.
Madde 14
Ayırımcılık yasağı
Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma; cinsiyet,
ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya
sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya
herhangi başka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan
sağlanır.
Madde 15
Olağanüstü hallerde askıya alma
1. Savaş veya ulusun varlığını tehdit eden başka bir genel
tehlike halinde her Yüksek Sözleşmeci Taraf, ancak durumun
gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan başka
yükümlülüklere ters düşmemek koşuluyla bu Sözleşmede öngörülen
yükümlülüklere aykırı tedbirler alabilir.
2. Yukarıdaki hüküm, meşru savaş fiilleri sonucunda meydana gelen
ölüm hali dışında, 2. madde ile 3. ve 4. maddeler (fıkra 1) ve 7.
maddeyi hiçbir suretle ihlale mezun kılmaz.
3. Bu maddeye göre aykırı tedbirler alma hakkını kullanan her
Yüksek Sözleşmeci Taraf, alınan tedbirler ve bunları gerektiren
nedenler hakkında Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne tam bilgi verir.
Bu Yüksek Sözleşmeci Taraf, sözü geçen tedbirlerin yürürlükten
kalktığı tarihi de Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne bildirir.
Madde 16
Yabancıların siyasal etkinliklerinin kısıtlanması
10, 11 ve 14. maddelerin hiçbir hükmü, Yüksek Sözleşmeci
Tarafların yabancıların siyasal etkinliklerini sınırlamalarına engel
sayılmaz.
Madde 17
Hakların kötüye kullanımının yasaklanması
Bu Sözleşme hükümlerinden hiçbiri, bir devlete, topluluğa veya
kişiye, Sözleşme'de tanınan hak ve özgürlüklerin yok edilmesine veya
burada öngörüldüğünden daha geniş ölçüde sınırlamalara uğratılmasına
yönelik bir etkinliğe girişme ya da eylemde bulunma hakkını sağlar
biçimde yorumlanamaz.
Madde 18
Hakların kısıtlanmasının sınırları
Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve
özgürlüklere getirilen sınırlamalar, ancak öngörülen amaçlar için
uygulanabilir.
BÖLÜM II
Avrupa insan Hakları Mahkemesi
Madde 19
Mahkeme'nin kuruluşu
Bu Sözleşme ve protokollerine, Yüksek Sözleşmeci Taraflarca kabul
edilen yükümlülüklere uyulmasını sağlamak için; aşağıda “Mahkeme”
olarak anılacak bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulur. Mahkeme
devamlı görev yapar.
Madde 20
Yargıç sayısı
Mahkeme, Yüksek Sözleşmeci Taraflar sayısına eşit sayıda
yargıçtan oluşur.
Madde 21
Görev için aranan koşullar
1. Yargıçlar üstün ahlaki vasıflara ve yüksek bir hukuki göreve
atanmak için gerekli niteliklere sahip veya ehliyetleriyle tanınmış
hukukçu olmalıdırlar.
2. Yargıçlar Mahkemeye kendi adlarına katılırlar.
3. Görev süreleri içerisinde, yargıçlar bağımsızlıkları,
tarafsızlıkları ve daimi görevin gerekleri ile bağdaşmayan herhangi
bir görev üstlenemezler; bu fıkranın uygulanmasından doğan sorunlar
Mahkeme tarafından karara bağlanır.
Madde 22
Yargıçların seçimi
1. Yargıçlar, her Yüksek Sözleşmeci Taraf için, o Yüksek
Sözleşmeci Taraf tarafından gösterilen ve üç aday içeren bir liste
üzerinden Parlamenterler Meclisi tarafından oy çokluğu ile
seçilirler.
2. Yeni Yüksek Sözleşmeci Tarafların bu Sözleşme'ye katılmaları
halinde Mahkeme'yi tamamlamak ve boşalan üyelikleri doldurmak için
aynı usul izlenir.
Madde 23
Görev süreleri
1. Yargıçlar altı yıl için seçilirler. Tekrar seçilmeleri
mümkündür. Bununla beraber ilk seçilen yargıçlardan yarısının görev
süresi üç yıl sonunda sona erecektir.
2. İlk üç yıllık sürenin sonunda görevleri sona erecek olan
üyeler, ilk seçimlerin yapılmasından hemen sonra, Avrupa Konseyi
Genel Sekreteri tarafından kura çekmek suretiyle saptanır.
3. Yargıçların imkan ölçüsünde yarısının her üç yılda bir
yenilenmesini sağlamak için, Parlamenterler Meclisi bir sonraki
seçime geçmeden önce seçilecek yargıçlardan bir veya birkaçının
görev süresinin veya sürelerinin üç yıldan az veya dokuz yıldan çok
olmamak şartı ile, altı yıl dışında bir süre olmasına karar
verebilir.
4. Birden fazla üyenin görev süresinin söz konusu olduğu
durumlarda ve Parlamenterler Meclisi'nin yukarıdaki fıkrayı
uygulaması halinde, görev sürelerinin üyelere dağılımı, Genel
Sekreter'in, seçimden hemen sonra yapacağı kura sonucu belirlenir.
5. Görev süresi bitmemiş bir yargıcın yerine seçilen yargıç,
selefinin görev süresini tamamlar.
6. Yargıçların görev süreleri 70 yaşında sona erer.
7. Yargıçlar, yerlerine başkası seçilinceye kadar görev yaparlar.
Yerlerine başkası seçildikten sonra da kendilerine havale edilmiş
olan davalara bakmaya devam ederler.
Madde 24
Görevden alınma
Bir yargıç ancak, artık gerekli koşulları taşıma dışına ilişkin
diğer yargıçların üçte iki çoğunluk ile alacakları kararla görevden
alınabilir.
|
